2025 жылы жас қазақстандық Перизат Қайрат қайырымдылық қаражатын (6,6 млн доллар) талан-таражға салғаны үшін сотталды және 10 жыл бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. 2021 жылдан бастап ол өзін қайырымдылықпен айналысушы және қоғам қайраткері ретінде көрсетіп, үлкен қаражат жинады, әсіресе палестиналықтарға және Қазақстанның солтүстігіндегі ауқымды су тасқынынан зардап шеккендерге. Алайда, жиналған бүкіл ақша Перизат Қайраттың өзіне элиталық жылжымайтын мүлік, автомобильдер, қымбат әшекейлер, саяхаттар сатып алуға жұмсалғаны анықталды. Бірақ сотта қызықты жағы да ашылды – алаяқтың Amanat партиясымен байланысы.
2025 жылдың 25 шілдесінде Астанада Перизат Қайрат пен оның анасы Ғани Алашбаеваға қатысты сот аяқталды: қайырымдылық мақсатта жиналған ақшаны алаяқтық, талан-таражға салу және жылыстату үшін оларға тиісінше 10 және 7 жыл бас бостандығынан айыру жазасы кесілді, мүлкі тәркіленді.
Ұрланған қаражаттың жалпы сомасы: 3,5 млрд теңге (6,6 млн доллар), оның көбі – 2024 жылдың көктеміндегі ауқымды су тасқынынан зардап шеккен Қазақстанның солтүстігіндегі тұрғындарға көмек үшін жиналған қайырымдылық.
Билік мәлімдемесіне сәйкес, бұл 80 жылдағы ең ауқымды су тасқыны болды, 16 мыңнан астам елді мекен су астында қалды. Қоғамдық наразылық толқынында Перизат Қайрат әлеуметтік желілерде шенеуніктерді және Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзін су тасқынына дайын болмағаны және сыбайлас жемқорлық үшін қатаң сынға алды. Дәл осы жазбасы Перизат Қайратты бүкіл Қазақстанға танымал блогер және қоғам қайраткері етті. Кейін ол өзінің резонансты жазбасын өшіріп тастады, бірақ су тасқынынан зардап шеккен тұрғындарға қайырымдылық қаражат жинауын жариялады – 2021 жылдан бастап қыздың өзінің «Biz Birgemiz Qazaqstan» (қазақша «Біз біргеміз Қазақстан») қайырымдылық қоры жұмыс істеді.
Бұл қайырымдылық акциясын қолдауға қазақстандық миллиондық блогерлер – Карина Оксукпаева, Мадина Мамадалиева, Біржан Ашим, Наталья Синяк және басқалар шықты. Перизат Қайрат әлеуметтік желілер және қоғамдық іс-шаралар арқылы қайырымдылықты үлкен табыспен жинады. Барлығы 1,9 млрд теңге жиналды.
Бірақ 2023-2024 жылдары сәйкессіздіктер анықтала бастады: көмек алушылардың шағымдары, есептіліктің болмауы, күмәнді келісімшарттар. Қаржылық мониторинг агенттігі қылмыстық іс қозғады, жалған қызметті және қаражатты жеке шоттарға аударуды ашты.
Тергеу анықтағандай, қайырымдылық қаражатын П.Қайрат пен Ғ.Алашбаева иемденіп, элиталық жылжымайтын мүлік, автомобильдер, әшекейлер және қымбат заттар сатып алуға жұмсады.
Перизат Қайраттың Amanat партиясымен байланысы
2018 жылдың қарашасында қазақтың Halyk қайырымдылық қоры birgemiz.kz интернет-платформасын іске қосты. Платформа коронавирус пандемиясы кезінде танымал болды – қазақстандықтар инфекциямен күресу үшін ақша аударды, «Біз біргеміз» ұранымен.
Бірнеше жылдан кейін, 2021 жылдың маусымында Перизат Қайрат Астанада ұқсас атаумен қайырымдылық қорын тіркеді – Biz Birgemiz Qazaqstan. Ұйым өзін 15 мыңнан астам адам қатысатын жалпыұлттық еріктілер қозғалысы ретінде көрсетті.
Қайратқа қарсы сотта еріктілер қозғалысын биліктегі Nur Otan партиясының (жаңа атауы – Amanat) төрағасы орынбасары Бауыржан Байбек бастамашылық еткені белгілі болды. Партияның жоспары бойынша әр өңірде «жедел әрекет ету» үшін еріктілер орталықтары ашылуы керек еді.
Тергеу мәлімдеуінше, Biz Birgemiz Qazaqstan қорын құру кезінде тоғыз құрылтайшының қолдары қолдан жасалған, ал қордың өзі Астанадағы PlayStation клубының мекенжайы бойынша тіркелген.
Қайраттың өзі қордың Байбекпен және Amanat партиясымен тікелей байланысты екенін айтады. Зардап шеккендерді жауапқа тарту алдында ол партияның бұрынғы төрағасы орынбасары Бауыржан Байбекті сотқа куәлікке шақыруды сұрады.
«Мен қорды анаммен бірге құрып, қолдарды қолдан жасағанмын деп айтылады, ал ол Nur Otan партиясының астында Бауыржан Байбек басшылығымен құрылған. Менен басқа барлық құрылтайшылар партияның бұрынғы және қазіргі қызметкерлері», – деді Қайрат. Яғни, Қайрат тікелей Biz Birgemiz Qazaqstan қоры Nur Otan (Amanat) партиясының астында құрылғанын мәлімдеді.
Бірақ Б.Байбек сотқа куәлікке шақырылмады және қайырымдылық қорымен байланысы туралы ешқандай түсініктеме бермеді. 51 жастағы саясаткер бұрын бірінші президент Нұрсұлтан Назарбаевтың әкімшілігі басшысының орынбасары болған, кейін Nur Otan партиясының бірінші төрағасы орынбасары қызметіне тағайындалған. Бұл лауазымды ол әртүрлі кезеңдерде екі рет атқарған – екінші мерзімі 2019 жылдың маусымынан 2022 жылдың қаңтарына дейін.
Палестиналықтарға қайырымдылық және мүгедектерге арналған салынбаған оңалту орталығы
2022 жылдан бастап Қайрат пен Biz Birgemiz Qazaqstan қоры бірнеше ауқымды қайырымдылық акциясын өткізді, соның ішінде Түркиядағы жер сілкінісінен зардап шеккендерге және палестиналықтарға көмек.
Қор Газа тұрғындарына 566 млн теңгеден астам (1 млн доллардан астам) жинады, оның тек 7,4 млн (13 мың доллар) мақсатына жеткізілді. Қалған қаражаттың көбі, тергеу нұсқасы бойынша, Mercedes-Benz EQE автомобилін және Астанадағы элиталық тұрғын үй кешеніндегі пәтерді сатып алуға жұмсалды.
Прокурор Арман Кизикен сотта Қайраттың бұл эпизод бойынша кінәсін мойындамағанын және ақшаны қолма-қол палестиналық аумаққа шығарғанын куәлік еткенін айтты.
Оның сөзіне қарағанда, Қайрат банк аударымдары арқылы ақша аударса, бұл әскери қақтығысты қаржыландыру ретінде бағалануы мүмкін деп қорықты. Осылайша Қайрат өзінің көптеген шетелдік сапарларын түсіндіруге тырысты. Сонымен қатар, тергеу материалдары көрсеткендей, бұл сапарлар Біріккен Араб Әмірліктерінде қымбат сатып алулармен бірге жүрген.
Істің тағы бір эпизоды – Қазақстанда мүгедек балаларға арналған оңалту орталығын ашу. 2021 жылы орталық салу үшін Қайрат қайырымдылық аукцион ұйымдастырып, 21 млн теңгеден астам (390 мың доллар) жинады – тергеу мәлімдеуінше, айыпталушының үлкен бөлігін өз қажеттілігіне жұмсады, мысалы, Дубайға сапарға, қонақүйлерде тұруға және люкс киімдер сатып алуға. Оңалту орталығы ешқашан салынбады.
«Не айтайын, ең жақсы жыл»
Перизат Қайрат пен оның анасы Ғани Алашбаеваға қатысты сот 2025 жылдың шілдесінде жабық режимде өтті, өйткені іс материалдарында банк құпиясымен қорғалған құжаттарды қоса алғанда, құпия деректер бар.
Қазақ БАҚ өкілдері судьяның әрекетіне шағым түсірді, оны «кәсіби қызметке кедергі жасау» деп айыптады – өйткені журналисттерге сот отырыстарының басталуы туралы хабарланбаған және сот залына кіргізілмеген, тікелей эфир жүргізуге тыйым салынған. Айыпталушылардың соңғы сөзі бар отырыс та жабық режимде өтті, журналисттерге Қайрат пен оның анасының позициясын жариялауға рұқсат берілмеді.
Бұған дейін, тараптар пікірталасында екі айыпталушы да ешбір эпизод бойынша кінәсін мойындамады. Алашбаева сотта мүлдем куәлік беруден бас тартты.
Мемлекеттік айыптау екі әйелдің де кінәсі дәлелденген деп есептейді. Сот отырыстары барысында прокурорлар Қайраттың телефонынан табылған видеоны көрсетті. Видеода 20 мыңдық теңге купюраларына толы чемодан түсірілген. Кадрдан тыс дауыс: «Не айтайын, ең жақсы жыл. Аллаға шүкір» дейді. Прокурорлар түсірілім күнін және чемодандағы ақша сомасын нақтыламады.
Өз қызметі барысында, тергеу есептегендей, Қайрат пен оның анасы Астанадағы элиталық тұрғын үй кешендерінде үш пәтерді 323 млн теңгеге (600 мың доллар), коттедждік қалашықтағы үйді 150 млн теңгеге (278 мың доллар), премиум классты үш автомобильді 170 млн-ға (315 мың доллар), сондай-ақ брендтік киімдер, аксессуарлар және әшекейлерді 158 млн теңгеге (294 мың доллар) сатып алған.
Сот Перизат Қайрат пен оның анасы ұрланған ақшаға сатып алған мүлікті тәркіледі:
· Vela Village коттедждік қалашығындағы жеке үй;
· Akbulak Riviera, Sensata Plaza, Highvill Ishim Gold, «Көк Жайлау» тұрғын үй кешендеріндегі пәтерлер тұрақ орындарымен бірге;
· Mercedes-Benz S450 2024 ж., Lexus LX 600 2024 ж., Mercedes-Benz EQE 500 4 matic 2023 ж., Haval H6 GT 2024 ж. маркалы автомобильдер;
· «Rebel Flowers» ЖШС жарғылық капиталындағы 100% үлес;
· 97 млн теңгеден астам және 22 мың доллар.
2025 жылдың 24 қыркүйегінде Астана қылмыстық сотының алқасы бірінші инстанция үкімін өзгеріссіз қалдырды.
Дереккөз: bbc.com
Коллаж: Orda.kz
