2019 жылы американдық кәсіпкер Сэмюэль Банкмен-Фрид FTX криптовалюта биржасының негізін қалады. Пайдаланушыға ыңғайлы функционалдығы мен агрессивті маркетингінің арқасында FTX 2021 жылы сауда көлемі бойынша әлемдегі ең үздік үш криптовалюта биржасының біріне айналды.
Алайда 2022 жылы биржа күтпеген жерден құлдырап, миллиардтаған доллар із-түзсіз жоғалып кетті. Бұл крипто-нарық тарихындағы ең үлкен апат болды және халықтың криптовалюталарға деген сеніміне айтарлықтай нұқсан келтірді.
Банкмен-Фрид өзінің Alameda Research компаниясы арқылы FTX инвесторларының қаражатын әртүрлі жобаларға, соның ішінде пайдасыз және алаяқтық жобаларға аударғаны анықталды. Сонымен қатар, Қазақстанда жұмыс істейтін Genesis Digital Assets (GDA) тау-кен компаниясы алаяқтық схеманың бір бөлігі болған.
Криптовалюта биржасының күйреуінен аз уақыт бұрын GDA-ға инвестиция деген желеумен одан 1,15 миллиард доллар шығарылды. Оның үстіне 470 миллион доллар тікелей GDA негізін қалаушылардың бірі Рашит Махатқа аударылды.
Рашит Махат – Қазақстанға белгілі тұлға. Ол өзінің іскерлік қызметімен қатар джиу-джитсудан әлем чемпионы және Қазақстан таэквондо федерациясының вице-президенті.
Бір қызығы, 2022 жылы GDA Қазақстаннан шұғыл шығуды бастады, өйткені билік кеншілерге қатысты заңнаманы қатайтты. Бұл «GDA-ға инвестиция салудың» мағынасы жоқ дегенді білдіреді, ал Банкмен-Фрид және оның қазақстандық достары крипто биржасынан ақшаны жай ғана алып тастады (ұрлады).
Айтпақшы, Банкмен-Фридтің өзі АҚШ-та қамауға алынып, 25 жылға бас бостандығынан айырылды.
2025 жылдың қыркүйегінде FTX крипто биржасында алданған инвесторлар АҚШ-та GDA-ға қарсы сотқа шағымданып, 1,15 миллиард долларлық «инвестицияларын» қайтаруды талап етті. Компанияның құрылтайшылары, оның ішінде Рашит Махат сот алдында жауап береді.
Бір қызығы, Рашит Махатпен көптеген қазақстандық бизнесмендер бар. Мысалы, ол тағы бір крипто инвесторы және Назарбаевтың жиені Қайрат Сатыбалдының жақсы досы. Махат сонымен қатар «Қазақстан инжиниринг» ұлттық қорғаныс компаниясының директорлар кеңесінің мүшесі болды. Бір қызығы, олигарх, сонымен қатар «венчурлық инвестор» Кенгес Рақышев те бұл кеңесте болды. Рақышев байлығын Назарбаев кезінде жинап, Қазақстанның тұңғыш президентінің «әмияндарының» бірі саналған.
